دکتر محمد ستایش با اشاره به تغییرات اقلیمی در فصل پاییز اظهار داشت: با فرا رسیدن این فصل، طول روز کوتاه تر و میزان گرما کمتر می‌شود و این تغییرات علاوه بر طبیعت، بر بدن انسان نیز تأثیر می‌گذارد. همان طور که با تغییر فصل، پوشش خود را متناسب با شرایط آب و هوایی تغییر می‌دهیم، لازم است در تغذیه و سایر فعالیت های روزمره نیز تناسب با فصل را رعایت کنیم.
وی افزود: از دیدگاه طب ایرانی، پاییز فصلی با مزاج سرد و خشک است و در مناطقی مانند کرمان که میزان بارندگی کمتر است، خشکی هوا نیز استمرار بیشتری دارد. افرادی که دارای مزاج سرد و خشک هستند، در صورت بی توجهی به مراقبت های لازم، ممکن است بیشتر در معرض برخی مشکلات و بیماری های گوارشی، مفصلی و حتی افت های روحی و خلقی قرار بگیرند.
این متخصص طب سنتی ایرانی با بیان اینکه انسان امکان ورود به خواب زمستانی ندارد، تصریح کرد: برای ادامه فعالیت های روزمره و سازگاری با شرایط فصل، لازم است تدابیر حفظ سلامت متناسب با تغییرات آب و هوایی مورد توجه قرار گیرد.
مصرف میوه های متناسب با فصل و اقلیم
دکتر ستایش با تاکید بر اهمیت مصرف مواد غذایی متناسب با هر فصل گفت: امروزه به دلیل پیشرفت امکانات نگهداری، حمل‌ونقل و دسترسی آسان، بسیاری از مواد غذایی و میوه‌ها در تمام فصول سال در دسترس هستند؛ به عنوان مثال، هندوانه در زمستان و مرکبات در تابستان نیز عرضه می‌شوند، اما توصیه این است که افراد تا حد امکان از میوه های متناسب با فصل و اقلیم محل زندگی خود استفاده کنند؛ زیرا این مواد غذایی تناسب بیشتری با شرایط مزاجی افراد دارند.
وی با اشاره به اینکه میوه‌ها تنها یک ماده غذایی محسوب نمی‌شوند، افزود: مصرف میوه نیز بخشی از تدابیر حفظ سلامت است و از آنجا که افراد از نظر شرایط جسمی و مزاجی با یکدیگر تفاوت دارند، نمی‌توان یک میوه را برای همه افراد، در هر شرایطی و به هر میزان مناسب دانست.
عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی کرمان خاطرنشان کرد: وجود بیماری های زمینه‌ای مانند دیابت، محدودیت های جدی تری در مصرف برخی میوه ها، به ویژه میوه های آبدار، شیرین و خشک، ایجاد می‌کند و لازم است این افراد در انتخاب و میزان مصرف میوه‌ها دقت بیشتری داشته باشند.
انار؛ میوه‌ای با خواص متنوع و مزاج های متفاوت
دکتر ستایش با اشاره به خواص انار به عنوان یکی از میوه های شاخص فصل پاییز بیان کرد: از دیدگاه طب ایرانی، انار می‌تواند به تقویت معده و کبد کمک کند، یک خون ساز خوب محسوب می‌شود، در رفع یبوست موثر است و برای پوست نیز مفید است. همچنین این میوه حاوی آنتی اکسیدان‌ها و پلی فنول هاست که از خواص پیشگیرانه برخوردارند.
وی با تاکید بر تفاوت مزاجی انواع انار افزود: انار ترش، ملس و شیرین از نظر مزاج و موارد مصرف با یکدیگر تفاوت دارند. افرادی که معده یا مزاج سرد و خشک دارند، نباید از انار ترش استفاده کنند. همچنین افراد مبتلا به دیابت باید در مصرف انار شیرین به دلیل قند بالاتر آن احتیاط کنند.
این متخصص طب سنتی ایرانی توصیه کرد: انار بهتر است یک تا دو ساعت پس از غذا و به صورت کامل، همراه با دانه های آن مصرف شود تا فیبر و خواص کامل این میوه به بدن برسد.
وی درباره مصرف پره‌ها و لایه های سفید داخل انار نیز گفت: پره های نازک روی دانه های انار از مصلحات این میوه محسوب می‌شوند. افرادی که رفلاکس یا ضعف در هضم دارند، می‌توانند این پره های نازک و کمی ترش مزه را همراه انار مصرف کنند؛ زیرا از دیدگاه طب ایرانی به تقویت بافت معده کمک می‌کنند. به طور کلی، مصرف روزانه یک عدد انار در فصل پاییز برای افراد سالم منعی ندارد.
مصرف افراطی میوه های شیرین و احتمال تشدید اختلالات متابولیک
دکتر ستایش درباره تأثیر مصرف میوه های شیرین مانند پرتقال شیرین و انار شیرین بر فشار خون بالا اظهار کرد: اختلالات متابولیک مانند کبد چرب، بیماری های قلبی و عروقی، فشار خون و چربی خون معمولا با پدیده‌ای به نام مقاومت به انسولین ارتباط دارند که مصرف مکرر و مستمر قندها می‌تواند در ایجاد آن نقش داشته باشد.
وی افزود: قند موجود در میوه از انواع قندهای سریع و در دسترس بدن است؛ بنابراین مصرف افراطی میوه های شیرین می‌تواند موجب افزایش قند خون شود و به دنبال آن، در افراد مستعد، فشار خون را نیز تشدید کند.
خرمالو باید کاملا رسیده مصرف شود
عضوهیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی کرمان با اشاره به تفاوت مزاجی میوه‌ها گفت: همه میوه‌ها و سبزی‌ها از نظر طب ایرانی دارای طبع متفاوتی هستند. برای نمونه، انار ترش دارای مزاج سرد و خشک است و مصرف آن برای افراد سوداوی و سردمزاج باید با محدودیت همراه باشد، در حالی که انار شیرین به سمت گرمی و اعتدال تمایل دارد.
وی درباره مصرف خرمالو در فصل پاییز بیان کرد: خرمالو حتما باید کاملا رسیده مصرف شود؛ زیرا خرمالوی نارس و گس به دلیل داشتن مقدار بالای تانن، خاصیت قابض دارد و می‌تواند موجب یبوست شود. همچنین افراد مبتلا به دیابت به دلیل شیرینی زیاد این میوه باید در مصرف آن محدودیت داشته باشند. با این حال، خرمالوی کاملا رسیده برای افراد سالم میوه‌ای خوش طعم است و به تقویت معده کمک می‌کند.
دکتر ستایش با اشاره به خواص مرکبات گفت: مرکبات از منابع غنی ویتأمین C هستند و این ویتأمین در پیشگیری از سرماخوردگی نقش دارد. با این حال، مصرف بیش از حد لیموترش یا لیموشیرین ممکن است برای افرادی که دچار رفلاکس معده و برگشت اسید هستند، مناسب نباشد.
وی توصیه کرد: میوه بهتر است با معده خالی مصرف نشود و افراد آن را یک تا دو ساعت پس از صرف غذا میل کنند.
شلغم؛ خوراکی پاییزی برای کمک به سلامت دستگاه تنفسی
این متخصص طب سنتی ایرانی با اشاره به جایگاه شلغم در تغذیه فصل سرد اظهار کرد: یکی از استادان طب سنتی توصیه می‌کرد تا زمانی که شلغم در بازار وجود دارد، افراد دست کم شب‌ها یک عدد شلغم مصرف کنند.
وی افزود: از دیدگاه طب ایرانی، شلغم دارای طبع گرم و تر است و برای سرماخوردگی مفید دانسته می‌شود. این خوراکی به نرم شدن مجاری تنفسی و سینه کمک می‌کند، در دفع فضولات دستگاه گوارش موثر است و می‌تواند تاب آوری بدن در برابر بیماری های پاییزی را افزایش دهد.
دکتر ستایش بهترین روش پخت شلغم را بخارپز کردن دانست و گفت: همچنین ترکیب آب شلغم با مقدار مساوی شکر و تهیه شربت شلغم به جز برای بیماران دیابتی یا در معرض دیابت، از روش های مورد توصیه در طب ایرانی برای کمک به کاهش علائم سرماخوردگی است.
«به» پخته و «به دانه»؛ توصیه‌هایی برای گلو و سرفه های خشک
دکتر ستایش با اشاره به خواص میوه «به» گفت: این میوه حاوی پکتین، فیبر و ترکیبات فنولی فراوان است. به دلیل بافت متراکم، مصرف خام آن توصیه نمی‌شود، اما استفاده از آن به صورت پخته، در خورش، مربا یا دمنوش بسیار مناسب است. بوییدن این میوه نیز برای تقویت قلب و مغز مفید دانسته می‌شود.
این متخصص طب سنتی ایرانی در پایان درباره نحوه استفاده از «به دانه» نیز خاطرنشان کرد: دانه به یا به دانه را نباید جوید یا خورد، اما می‌توان آن را در آب جوش قرار داد و از موسیلاژ یا لعاب حاصل از آن استفاده کرد. این لعاب یک رطوبت بخش مناسب برای گلو و سرفه های خشک پاییزی محسوب می‌شود.